Trước những diễn biến phức tạp của dịch Viêm đường hô hấp cấp do chủng vi rút Corona mới (nCoV) gây ra có nguy cơ biến thành đại dịch. Trung tâm Thông tin Thư viện xin gửi đến các em sinh viên tài liệu do Hiệu trưởng trường đại học Hùng Vương TP.HCM cung cấp và những lời khuyên chân thành từ Thầy.
Hiểu biết về con virus nCoV sẽ giúp ta biết cách phòng tránh chúng một cách hiệu quả, Thầy khuyên các em sinh viên nên đọc bài này” – NGDN.PGS.TS. Đỗ Văn Xê (Cám ơn thầy Võ-Tòng Xuân đã gởi cho tôi tài liệu này)

A. VỀ VIRUS

1. Virus corona là gì?
Corona là một họ virus lớn, trong đó một số chủng có khả năng gây bệnh khi xâm nhiễm từ động vật sang người, số khác chỉ xâm nhiễm và tồn tại ở các loài động vật bao gồm lạc đà, mèo và dơi. Đôi khi virus corona từ động vật tiến hóa để lây sang người để rồi sau đó lây từ người sang người như trường hợp Hội chứng Hô hấp Trung Đông (MERS) và hội chứng hô hấp cấp (SARS). Hiện tại chủng virus corona gây dịch tại Vũ Hán (2019-nCoV) là một chủng mới chưa từng xuất hiện ở người và có khả năng lây từ người sang người.
2. Virus corona 2019 là gì?
Virus Corona mới năm 2019 (gọi tắt là 2019-nCoV) là chủng virus hô hấp mới, chưa từng xuất hiện ở người và hiện đang gây dịch ở Vũ Hán, Trung Quốc.
3. Nguồn lây nhiễm 2019-nCoV là gì?
Hiện tại vẫn chưa rõ nguồn gốc của chủng 2019-nCoV. Nghiên cứu giải trình tự hệ gene của virus cho thấy chủng virus này có độ tương đồng 96,3% với chủng virus corona từ dơi nên có khả năng cao đây là chủng virus từ dơi bị đột biến rồi xâm nhiễm sang người. Hiện tại cộng đồng y tế đã xác nhận 2019-nCoV có khả năng lây từ người sang người.
4. 2019-nCoV có giống với virus gây bệnh MERS và SARS không?
Không. Corona là họ virus lớn, chỉ một số có khả năng gây bệnh ở người, số còn lại chỉ tồn tại ở động vật, như lạc đà, mèo và dơi. 2019-nCoV không phải là chủng đã gây bệnh MERS (có nguồn gốc từ lạc đà) và SARS (có nguồn gốc từ cầy hương). Tuy nhiên nghiên cứu di truyền cho thấy 2019-nCoV có thể đã tiến hoá từ một chủng virus liên quan đến virus gây bệnh SARS. Các nghiên cứu hiện vẫn đang được tiến hành để tìm ra nguồn gốc của 2019-nCoV.

B. PHÒNG NGỪA

1. Tôi nên tự bảo vệ như thế nào trước dịch 2019-nCoV?
– Nếu bạn chưa tới Trung Quốc và chưa tiếp xúc gần với người nghi nhiễm 2019-nCoV đang chờ kết quả xét nghiệm hoặc người đã xác nhận bị nhiễm thì có thể tự bảo vệ trước dịch bằng cách:
– Rửa tay thường xuyên bằng nước và xà phòng trong ít nhất 20 giây, hoặc sử dụng nước rửa tay chứa cồn với nồng độ ít nhất 60%.
– Tránh dùng tay chưa rửa chạm vào mắt, mũi và mồm.
– Tránh tiếp xúc gần với người ốm.
– Tự cách ly ở nhà khi bạn ốm.
– Dùng khăn giấy hoặc khuỷu tay che mũi và miệng khi hắt hơi, ho, sổ mũi. Sau đó cần rửa tay ngay.
– Làm sạch và khử trùng thường xuyên các bề mặt và vật dụng mà bạn hay chạm vào.
2. Tôi cần làm gì nếu đã tiếp xúc gần với người nghi nhiễm đang chờ kết quả xét nghiệm hoặc bị nhiễm 2019-nCoV?
a. Theo dõi sức khỏe của bạn bắt đầu từ ngày tiếp xúc gần lần đầu với người bệnh, liên tục trong 14 ngày kể từ lần tiếp xúc gần lần cuối. Theo dõi các dấu hiệu và triệu chứng sau:
– Sốt. Đo thân nhiệt hai lần một ngày.
– Ho.
– Khó thở.
– Các triệu chứng ban đầu cần theo dõi là ớn lạnh, đau nhức cơ thể, đau họng, nhức đầu, tiêu chảy, buồn nôn/nôn và sổ mũi.
b. Nếu bạn bị sốt hoặc bất kỳ triệu chứng nào trong số trên, cần gọi ngay cho cơ sở y tế.
c. Trước khi đến gặp bác sỹ, cần đảm bảo rằng bạn đã nói với nhân viên y tế về việc mình đã tiếp xúc gần với người nghi nhiễm đang chờ kết quả xét nghiệm hoặc bị nhiễm 2019-nCoV. Điều này sẽ giúp cơ sở y tế chuẩn bị trước nhằm tránh lây nhiễm cho người khác.
d. Nếu không mắc bất kỳ triệu chứng nào kể trên, bạn có thể tiếp tục các hoạt động thường nhật, như đi làm, đi học hoặc các khu vực công cộng khác.
3. Tôi chưa từng tiếp xúc với người nghi nhiễm hoặc bị nhiễm, vậy tôi có bắt buộc phải đeo khẩu trang khi ra đường không?
Không. Hiện tại số ca nhiễm 2019-nCoV đã xác nhận tại Việt Nam là 14 ca. Do vậy virus này hiện chưa phát tán rộng rãi trong cộng đồng người Việt tới mức ai cũng phải đeo khẩu trang khi ra đường. Hiện tại bộ y tế Việt Nam chưa đưa ra khuyến cáo đeo khẩu trang trong cộng đồng.
Tổ chức y tế thế giới (WHO) khuyến cáo việc đeo khẩu trang y tế khi không được chỉ định có thể gây lãng phí, gánh nặng chi phí và tạo cảm giác an toàn giả dẫn tới bỏ qua các biện pháp thiết yếu khác như vệ sinh tay đúng cách. Hơn nữa, việc sử dụng khẩu trang không đúng cách sẽ làm giảm hiệu quả ngừa bệnh của khẩu trang và có thể làm cạn kiệt nguồn cung khi thực sự cần thiết.
4. Đeo khẩu trang nào là tốt nhất?
Khẩu trang y tế 3 lớp. Không nên dùng khẩu trang bằng vải trong mọi tình huống.
Theo khuyến cáo của WHO, đeo khẩu trang y tế là một trong những biện pháp phòng ngừa để hạn chế sự lây lan của một số bệnh về đường hô hấp, bao gồm cả 2019- nCoV, ở các khu vực bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, chỉ riêng việc đeo khẩu trang là không đủ để bảo vệ hoàn toàn và cần áp dụng các biện pháp tương đương khác. Nếu phải sử dụng khẩu trang, biện pháp này phải được kết hợp với vệ sinh tay và các biện pháp ngăn ngừa và kiểm soát khác để ngăn chặn 2019-nCoV lây truyền từ người sang người.
5. Có phải đeo khẩu trang liên tục không (thí dụ và cách đeo khẩu trang)?
Nếu đeo khẩu trang y tế, cần sử dụng và thải bỏ đúng cách để đảm hiệu quả và tránh tăng nguy cơ lây nhiễm do sử dụng và loại bỏ khẩu trang sai cách. Cách sử dụng khẩu trang y tế đúng cách theo thực hành chăm sóc sức khoẻ trong bệnh viện theo khuyến cáo của WHO:
– Đặt khẩu trang cẩn thận để che miệng và mũi và buộc cẩn thận để giảm thiểu bất kỳ khoảng cách nào giữa mặt và khẩu trang;
– Tránh chạm vào khẩu trang khi đang sử dụng;
– Tháo bỏ khẩu trang đúng cách: không chạm vào mặt trước khẩu trang mà tháo dây từ phía sau;
– Sau khi tháo bỏ hoặc bất cứ khi nào vô tình chạm vào khẩu trang đã qua sử dụng, rửa tay ngay bằng xà phòng và nước trong ít nhất 20 giây hoặc bằng nước rửa tay chứa cồn với hàm lượng ít nhất 60%.
– Ngay khi khẩu trang đang sử dụng trở nên ẩm/ướt cần thay bằng khẩu trang mới, khô và sạch;
– Không tái sử dụng khẩu trang dùng một lần;
– Tháo bỏ khẩu trang dùng một lần sau mỗi lần sử dụng và vứt bỏ chúng ngay sau khi tháo ra.
Khi nào thì đến BV khám (LS+ YT nguy cơ)?
Khi nào tôi cần phải xét nghiệm khả năng nhiễm 2019-nCoV?
Khi:
– Có triệu chứng viêm hô hấp cấp (đột ngột bị sốt, ho, viêm họng, hoặc khó thở)
– Trong vòng 14 ngày trước khi có các triệu chứng trên bạn:
+ Tiếp xúc gần với người nghi nhiễm 2019-nCoV đang chờ kết quả xét nghiệm hoặc người đã xác nhận bị nhiễm, hoặc người đã tới các vùng dịch tại Trung Quốc (Vũ Hán)
+ Từng tới Trung Quốc
Khi có các triệu chứng trên bạn cần làm gì?
– Tham vấn chuyên viên y tế ngay lập tức. Cần gọi điện thông báo trước khi bạn đến khám về chuyến đi gần đây và các triệu chứng của bạn.
– Tự cách ly, tránh tiếp xúc tối đa với người khác.
– Không đi du lịch trong khi bị bệnh.
– Che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay (không phải bàn tay) khi ho hoặc hắt hơi.
– Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước trong ít nhất 20 giây hoặc nước khử trùng tay chứa cồn với nồng độ ít nhất 60%.
Dụi mắt mũi có lây không? Tại sao k khuyến cáo dụi mắt mũi? Nếu thế tại sao k khuyến cáo đeo kính (đường lây). Hình thức lây lan như thế nào?
Thông thường, lây lan từ người sang người xảy ra qua tiếp xúc gần (khoảng 2 mét) với người bệnh. Lây từ người sang người hiện được cho là chủ yếu qua đường giọt bắn khi người nhiễm bệnh ho hoặc hắt hơi, tương tự đường lây cúm và các mầm bệnh qua đường hô hấp khác. Giọt bắn có thể rơi vào miệng hoặc mũi của những người ở gần hoặc bị hít vào phổi. Hiện vẫn chưa rõ một người có thể nhiễm 2019-nCoV khi chạm vào bề mặt hoặc vật mang virus rồi sau đó chạm vào miệng, mũi hoặc mắt của họ hay không.
Thông thường, với hầu hết các loại virus lây qua đường hô hấp, người dễ lây nhất là người đang trong tình trạng có triệu chứng cao nhất (bệnh nặng nhất). Tuy nhiên, với 2019-nCoV, đã có trường hợp lây do tiếp xúc gần với bệnh nhân bị nhiễm virus mà không có triệu chứng.
Cần lưu ý rằng khả năng lây lan từ người sang người của các loại virus khác nhau là khác nhau. Một số virus rất dễ lây lan (như sởi), trong khi các virus khác khó lây hơn. Do 2019-nCoV là loại virus mới chưa từng xuất hiện ở người nên khả năng lan truyền, mức độ nghiêm trọng và các đặc trưng khác của chúng hiện vẫn đang được nghiên cứu làm rõ. Chúng tôi sẽ cập nhật ngay khi có các thông tin này qua website và fanpage của Vinmec.
Xét nghiệm nào là chính xác? ở đâu làm? Làm như thế nào? Người không có triệu chứng có cần làm không? người ở vùng dịch về không triệu chứng có cần làm không?
Tôi có nên làm xét nghiệm 2019-nCoV không?
Trả lời: Nếu bạn bị sốt và mắc triệu chứng của bệnh hô hấp, như ho hoặc khó thở, trong vòng 14 ngày sau khi đi du lịch từ Trung Quốc hoặc sau khi tiếp xúc gần với người nghi nhiễm đang chờ kết quả xét nghiệm hoặc người bị nhiễm, cần gọi cho chuyên viên y tế và thông báo về chuyến đi của bạn hoặc tình trạng bạn có thể đã tiếp xúc gần. Chuyên gia y tế sẽ là người chỉ định xem bạn có cần được xét nghiệm 2019-nCoV hay không.
Xét nghiệm nhiễm 2019-nCoV như thế nào?
Trả lời: Hiện tại việc xét nghiệm nhiễm 2019-nCoV chỉ có thể được tiến hành tại các cơ sở y tế có thẩm quyền. Bạn cần tham vấn chuyên gia y tế để được chỉ định việc xét nghiệm.
Môi trường sống của nCoV?
Bất hoạt 2019-nCoV như thế nào?
Để bất hoạt 2019-nCoV, khuyến cáo hiện tại là:
– Rửa bằng xà phòng và nước bất kỳ bề mặt da và quần áo nào nghi nhiễm các giọt bắn từ đường thở của người nghi nhiễm bệnh đang chờ kết quả xét nghiệm hoặc bị nhiễm bệnh. Cần làm sạch da và tay trong ít nhất 20 giây bằng nước và xà phòng hoặc nước rửa tay chứa cồn với nồng độ ít nhất 60%. Có thể khử trùng bề mặt bằng thuốc tẩy. Sử dụng dung dịch thuốc tẩy pha loãng hoặc chất khử trùng trong gia đình có nhãn ghi rõ là được EPA chấp thuận. Để tạo ra dung dịch tẩy tại gia, cho 1 muỗng canh thuốc tẩy vào 1 lít (4 cốc) nước. Khi cần lượng lớn, có thể dùng tỷ lệ ¼ chén thuốc tẩy vào 4 lít (16 cốc) nước.
Khử khuẩn như thế nào? (môi trường nào thì virus chết? Hỏi các khuyến cáo về vệ sinh cá nhân).
Theo chuyến cáo của CDC:
Lau sạch tất cả các bề mặt hay sờ vào, như quầy tính tiền, mặt bàn, tay nắm cửa, đồ đạc trong phòng tắm, nhà vệ sinh, điện thoại, bàn phím, máy tính bảng và tủ đầu giường mỗi ngày. Ngoài ra, làm sạch bất kỳ bề mặt nào có thể có máu, dịch cơ thể và/hoặc dịch tiết hoặc bài tiết trên chúng.
– Đọc kỹ nhãn của sản phẩm tẩy rửa và làm theo các khuyến cáo trên nhãn sản phẩm. Nhãn ghi hướng dẫn về tính và hiệu quả của sản phẩm bao gồm các lưu ý khi sử dụng, ví dụ cần đeo găng tay hoặc tạp dề và đảm bảo thoáng khí tốt khi dùng.
– Sử dụng dung dịch thuốc tẩy pha loãng hoặc chất khử trùng trong gia đình có nhãn ghi rõ là được EPA chấp thuận. Để tạo ra dung dịch tẩy tại gia, cho 1 muỗng canh thuốc tẩy vào 1 lít (4 cốc) nước. Khi cần lượng lớn, có thể dùng tỷ lệ ¼ chén thuốc tẩy vào 4 lít (16 cốc) nước.
CDC khuyến cáo cách giữ gìn về sinh và chăm sóc trong trường hợp có người nghi nghiễm trong nhà.
Nếu bạn đang sống cùng hoặc đang chăm sóc tại nhà cho nghi nhiễm hoặc đã xác nhận bị nhiễm 2019-nCoV (sau đây gọi chung là người bệnh), bạn cần:
– Chắc chắn rằng mình hiểu và có thể giúp người bệnh tuân theo các hướng dẫn của nhân viên y tế. Bạn cần giúp đỡ người bệnh các nhu cầu cơ bản trong nhà và hỗ trợ nhận hàng tạp hóa, đơn thuốc cũng như các nhu cầu cá nhân khác.
– Chỉ những người thật sự cần thiết cho việc chăm sóc người bệnh nên ở trong nhà.
– Các thành viên khác trong gia đình nên ở nơi khác. Nếu điều này là không thể, họ cần ở trong một phòng khác, hoặc tách biệt với người bệnh càng nhiều càng tốt. Sử dụng một phòng tắm riêng, nếu có.
– Hạn chế những khách không thực sự cần thiết tới nhà.
– Giữ người già và người bị suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh mãn tính cách xa người bệnh.
– Đảm bảo thông khí tốt cho các không gian chung trong nhà, ví dụ bằng máy điều hòa không khí hoặc mở cửa sổ khi điều kiện thời tiết cho phép.
– Rửa tay thường xuyên và kỹ lưỡng bằng xà phòng và nước trong ít nhất 20 giây. Nếu không có xà phòng và nước, bạn có thể sử dụng nước rửa tay chứa cồn với hàm lượng ít nhất 60%. Tránh dùng tay không rửa sạch để chạm vào mắt, mũi và miệng.
– Đeo khẩu trang, mặc áo choàng và đi găng tay dùng một lần khi bạn chạm hoặc tiếp xúc với một trong những nguyên liệu sau của người bệnh: máu, dịch cơ thể và/hoặc dịch tiết, như mồ hôi, nước bọt, đờm, nước mũi, nôn, nước tiểu hoặc phân.
– Vứt bỏ khẩu trang, áo choàng và găng tay dùng một lần sau khi sử dụng. Cấm tái sử dụng khẩu trang.
– Rửa tay ngay sau khi tháo khẩu trang, áo choàng và găng tay.
– Tránh dùng chung đồ gia dụng. Bạn không được dùng chung bát đĩa, ly uống nước, cốc, dụng cụ ăn uống, khăn tắm, bộ đồ giường hoặc các vật dụng khác với người bệnh. Sau khi người bệnh sử dụng những vật dụng này, bạn phải rửa/giặt chúng thật kỹ.
– Lau sạch tất cả các bề mặt hay sờ vào, như quầy tính tiền, mặt bàn, tay nắm cửa, đồ đạc trong phòng tắm, nhà vệ sinh, điện thoại, bàn phím, máy tính bảng và tủ đầu giường mỗi ngày. Ngoài ra, làm sạch bất kỳ bề mặt nào có thể có máu, dịch cơ thể và/hoặc dịch tiết hoặc bài tiết trên chúng.
– Đọc kỹ nhãn của sản phẩm tẩy rửa và làm theo các khuyến cáo trên nhãn sản phẩm. Nhãn ghi hướng dẫn về tính và hiệu quả của sản phẩm bao gồm các lưu ý khi sử dụng, ví dụ cần đeo găng tay hoặc tạp dề và đảm bảo thoáng khí tốt khi dùng.
– Sử dụng dung dịch thuốc tẩy pha loãng hoặc chất khử trùng trong gia đình có nhãn ghi rõ là được EPA chấp thuận. Để tạo ra dung dịch tẩy tại gia, cho 1 muỗng canh thuốc tẩy vào 1 lít (4 cốc) nước. Khi cần lượng lớn, có thể dùng tỷ lệ ¼ chén thuốc tẩy vào 4 lít (16 cốc) nước.
– Giặt đồ thật kỹ.
+ Ngay lập tức thu và giặt quần áo hoặc khăn trải giường có máu, dịch thể và/hoặc dịch tiết hoặc bài tiết trên chúng.
+ Đi găng tay dùng một lần trong khi xử lý đồ bẩn. Rửa tay ngay sau khi tháo găng tay.
+ Đọc và làm theo hướng dẫn ghi trên nhãn của bột giặt và chất tẩy quần áo. Nói chung, giặt và sấy khô với nhiệt độ cao nhất ghi trên nhãn quần áo.
– Đặt tất cả găng tay dùng một lần, áo choàng, khẩu trang và các vật dụng bẩn khác vào thùng chứa lót nilon trước khi xử lý chúng với chất thải gia đình khác. Rửa tay ngay sau khi làm việc này.
– Theo dõi triệu chứng người bệnh. Nếu người bệnh chuyển biến xấu hơn, hãy gọi cho cơ sở ý tế để thông báo rằng người bệnh bị nhiễm hoặc nghi nhiễm 2019-nCoV. Điều này sẽ giúp cơ sở y tế chuẩn bị trước nhằm tránh lây nhiễm cho người khác.
– Những người chăm sóc và các thành viên trong gia đình không tuân thủ các biện pháp phòng ngừa khi tiếp xúc gần với nghi nhiễm hoặc bị nhiễm 2019-nCoV, được coi là “người tiếp xúc gần” và phải được theo dõi sức khỏe. Thực hiện theo các bước phòng ngừa cho người tiếp xúc gần dưới đây.
– Thảo luận về bất kỳ câu hỏi nào với cơ sở y tế có thẩm quyền

+99 Mẫu Logo Y tế | Logo ngành Y Dược | Logo sức khỏe

Nguy cơ khi mắc 2019-nCoV ở những người khác nhau có khác nhau không?
Thông thường trẻ nhỏ, người già và những người đang bị bệnh (ví dụ như tăng huyết áp, bệnh tim, tiểu đường, bệnh gan và bệnh hô hấp) sẽ có nguy cơ phát triển các triệu chứng nghiêm trọng hơn người khác.
Xem thêm các thắc mắc và giải đáp tại đây: Giải đáp thắc mắc về nCoV qua hình ảnh
Tình hình nhiễm nCoV của Hà Nội, Việt Nam, Thế giới.
Cập nhật về số ca nhiễm của Việt Nam và trên thế giới có thể tha khảo tại đây: Cập nhật tình hình nCoV ở Việt Nam và Thế giới
Hiện trên toàn thế giới có khoảng 910 người chết, và hàng nghìn người đã hồi phục sau khi nhiễm 2019-nCoV. Số người phục hồi đã vượt qua số người chết
Việt Nam chưa có người chết, có 14 bệnh nhân đã xác nhận nhiễm 2019-nCoV và 6 bệnh nhân đã phục hồi sau khi nhiễm.
Có thuốc điều trị đặc hiệu, Vaccine chưa?
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như vaccine phòng 2019-nCoV. Tuy nhiên các biện pháp điều trị triệu chứng và bổ trợ hiện đang có hiệu quả. Tỷ lệ tử vong khi nhiễm hiện tại là khoảng 2%. Tỷ lệ tử vong cao ở người già, người mắc bệnh suy giảm miễn dịch hoặc các loại bệnh mãn tính.
Theo Nguyễn Xuân Hưng (tổng hợp phỏng theo CDC, WHO, ECDC)