Chào mừng đến với Trường Đại Học Hùng Vương TP. HCM
logo
Địa chỉ 736 Nguyễn Trãi, Q.5, TP. HCM

VÀI NÉT SƠ LƯỢC VỀ SAMURAI

VÀI NÉT SƠ LƯỢC VỀ SAMURAI

Chắc hẳn, khi tìm hiểu về văn hóa – lịch sử Nhật Bản, thật là thiếu sót nếu chúng ta bỏ qua một chủ đề không kém phần đặc sắc đó là Samurai. Vậy Samurai là gì? Có nguồn gốc từ thời kì nào? Vai trò và tinh thần của Samurai như thế nào? Là những khía cạnh chúng ta sẽ cùng tìm hiểu qua bài viết này.

1. Samurai là gì?

            Trong tiếng Nhật, Samurai được viết với Hán tự có âm hán Việt là chữ Thị 侍 (さむらい), có gốc từ chữ saburau (さ守らう) –“Thủ”- nghĩa là người coi sóc, bảo vệ, tuân thủ - nhưng mang tính chất quyền quý. Samurai ra đời là một danh xưng cho tầng lớp quan chức võ sĩ từ thời cổ đại cho đến trung đại của Nhật Bản.

2. Nguồn gốc của Samurai.

Khoảng đầu thời Heian-平安 (cuối thế kỷ thứ 8 và đầu thế kỷ thứ 9), khi mà Thiên Hoàng Kammu-桓武天皇, với tham vọng củng cố thế lực và bành trướng lãnh thổ về phía bắc Honshu (本州)Thiên Hoàng đã cho quân đến đàn áp phiến quân Emishi thuộc tộc người Ainu (アイヌ), còn được gọi là người Ezo hay người A Y Nỗ (阿伊努). Tuy nhiên, ông đã gặp những thất bại nặng nề khi sử dụng đội quân của chính mình.

Vì vậy, Thiên hoàng đã chiêu dụ những thế lực ở địa phương bằng cách phong cho chức Seiitaishogun (征夷大将軍, Đại tướng quân), hay gọi tắt là Shogun. Các thế lực này dần trở thành công cụ đắc lực để đàn áp quân nổi loạn cho Thiên Hoàng. Tuy nhiên, vào thời kỳ này, trong mắt triều đình, Thiên hoàng, họ chỉ là những võ phu thô lỗ thất học, mặc dù ít nhiều đều được học hành. Cứ như vậy, Thiên hoàng Kammu đã giải tán quân đội triều đình và dần dựa dẫm vào các thế lực ở địa phương.

Bên cạnh đó, do chính sách tô thuế nặng nề đã khiến cho nhiều nhà nông mất hết ruộng đất, dẫn đến việc xuất hiện nạn trộm cướp đe dọa đến sự an toàn của các thị tộc. Trước tình hình đó, các thị tộc đã bắt đầu tuyển mộ những người tha hương trên đồng bằng vùng Kanto, huấn luyện họ về võ thuật và đào tạo trở thành đội ngũ lính canh thiện chiến. Nhiệm vụ của họ lúc này là bảo vệ các trang viên địa phương, hay hộ tống các quan thu thuế. Họ được gọi là những “Samurai”. Tuy nhiên, lực lượng này đã nhanh chóng trở thành một thế lực vũ trang độc quyền thông qua những thỏa thuận bảo vệ và các cuộc hôn nhân chính trị. Dần dà, họ đã trở thành một thế lực lớn mạnh trong giới chính trị, thậm chí còn vượt mặt cả giai cấp quý tộc truyền thống.

3. Vai trò – Đặc trưng của Samurai.

Samurai đảm trách nhiều vai trò, nhưng được biết đến với vai trò chiến binh. Họ được đào tạo các kỹ năng chiến đấu tốt, phục vụ Daimyo (lãnh chúa) hay chủ tướng. Họ tuyệt đối trung thành với chủ đổi lại nhận được đất đai và chức vụ. Mối quan hệ giữa “chủ-tớ” này gọi là Gokenin (御家人, Ngự gia nhân). Trong truyền thuyết 47 lãng nhân (47 ronin) của lãnh chúa Asano, thì Samurai được xem như là biểu tượng danh dự và lòng trung thành của võ sĩ đạo. Lãnh chúa Asano sống ngay thẳng từ chối việc làm xấu xa nên bị ép chết. Lãnh chúa chết, Samurai dưới trướng ông thành lãng nhân, lúc này 47 lãng nhân đã lên kế hoạch trả thù.

Có một số đặc điểm để nhận dạng về samurai như kiểu tóc kiểu Chomage – cạo đầu phía trước, búi tóc nhỏ trên đỉnh đầu. Trang phục hàng ngày của Samurai là Kimono, đến khoảng thế kỷ XII thì thay bằng Hitatare, tới thời Edo (khoảng 1603 – 1867) chuyển sang Kamishimo. Samurai sử dụng hai loại kiếm, Daito – Katana (Trường Kiếm) dài hơn 60cm và Shoto – Wakizashi (Đoản Kiếm) dài từ 30cm đến 60cm. Ban đầu, khái niệm wakizashi không được sử dụng để xác định loại kiếm có một chiều dài phần lưỡi cụ thể nào cả và chỉ là một từ rút gọn của "wakizashi no katana" (kiếm đâm vào hông); khái niệm này được sử dụng cho kiếm với mọi kích cỡ. Mãi cho đến năm 1638 trong thời Edo, khi những người cai trị Nhật Bản cố gắng chỉnh đốn lại các loại kiếm và những nhóm xã hội nào được phép mang chúng, thì độ dài của katana và wakizashi mới được chính thức xác lập.

4. Tinh thần Samurai

Samurai sống theo tinh thần Võ sĩ đạo (Bushido-武士道), là những quy tắc đạo đức mà các võ sĩ ở Nhật Bản thời trung cổ phải tuân theo. Võ sĩ đạo yêu cầu người võ sĩ tôn trọng: trung thành, hy sinh, tín nghĩa, lễ nghi, liêm sỉ, chất phác, giản dị, tiết kiệm, thượng võ, danh dự, nhân ái,... Những quy tắc này được hình thành từ thời kỳ Kamakura do Minamoto Yoritomo lập ra nhằm mục đích định hình một chính quyền dành riêng cho tầng lớp võ sĩ tách biệt hoàn toàn với giới quý tộc ở Kyoto và dần  được hoàn chỉnh vào thời kỳ Edo.

Có nhiều samurai nổi tiếng trong lịch sử Nhật Bản như: Miyamoto Musashi, Akechi Mitsuhide, Saigo Takamori, Minamoto Yositsune, Tomoe Gozen và Yukimura Sanada.

Phải chăng tinh thần cao đẹp này cho đến ngày nay, vẫn còn duy trì trong dòng máu của những thế hệ người Nhật sau này, để từ đó hình thành nên một Nhật Bản của hiện tại với những đức tính hội tụ đầy đủ những tinh hoa của tinh thần Võ sĩ đạo mà rất nhiều quốc gia coi như một tấm gương soi rọi và noi theo.

Thông qua bài viết ngắn này mong rằng mỗi bạn đọc sẽ hiểu hơn một khía cạnh của lịch sử Nhật Bản, tìm được cho bản thân một tinh thần Võ sĩ đạo, trau dồi và gọt dũa, để tinh thần tốt đẹp này có thể lan tỏa, làm đẹp cho mình và làm đẹp cho cuộc sống.

ThS. Lê Kim Long - Phụ trách ngành Tiếng Nhật, HVUH

(Bài viết có sử dụng tư liệu tham khảo qua các sách lịch sử và nguồn tài nguyên mạng.)