Chào mừng đến với Trường Đại Học Hùng Vương TP. HCM
logo
Địa chỉ 736 Nguyễn Trãi, Q.5, TP. HCM

Trang sử đầu tiên nhiều đau thương của Jamestown tại Virginia, khu làng đầu tiên của người Anh trên lãnh thổ Hoa Kỳ

Trang sử đầu tiên nhiều đau thương của Jamestown tại Virginia, khu làng đầu tiên của người Anh trên lãnh thổ Hoa Kỳ

Vào tháng tư năm 1606, vua James đệ nhất của Anh Quốc ban cho Công ty Virginia tại Luân Đôn đặc quyền khai thác vùng Virginia ở Bắc Mỹ với mục đích tìm kiếm lợi nhuận mà các nguồn tài nguyên như vàng, quặng sắt, gỗ, v.v… sẽ đem lại cho họ. Ba chiếc thuyền rời Luân Đôn vào một ngày lạnh lẽo tháng 12 năm 1606, vượt Đại Tây Dương, và đến bờ biển Bắc Mỹ tại Virginia sau cuộc hành trình dài trên 9.500 cây số trong 144 ngày hay khoảng 4 tháng rưỡi. Số người trên thuyền là 104 (không có phụ nữ), không kể thủy thủ đoàn. Trong đầu những lưu dân đầu tiên này là hình ảnh các “núi vàng” tại vùng đất mới mà họ đã nghe đồn tại quê nhà và họ không biết bao nhiêu về những gian truân đang chờ đợi khi cập bến. Chính vì mong đợi sẽ kiếm được nhiều vàng nên thuyền trưởng Christopher Newport mang theo với ông hai chuyên viên luyện vàng cùng với hai thợ kim hoàn! Họ đặt tên cho khu đất được chọn để định cư là Jamestown nhằm vinh danh vua James đệ nhất. Đây là khu làng đầu tiên của người Anh trên đất Hoa Kỳ.

Chúng ta có thể đoán được rằng những khó khăn mà các lưu dân gặp phải trong những tháng đầu tiên là bệnh tật, sự thiếu hụt lương thực, quan hệ xã hội với người Mỹ bản địa (hay thổ dân Da đỏ theo cách nói mà dân gian vẫn còn dùng), và một tình trạng nữa khó đoán hơn: Thiếu lao động cho việc trồng trọt nhưng thừa người thích đi săn bắn và thám hiểm vùng đất mới để tìm vàng!

Bệnh tật

Hậu quả khốc liệt của bệnh tật là sau 8 tháng kể từ ngày bốc dỡ đồ đạc từ thuyền lên bờ (giữa tháng 05/1607), những người trên con thuyền tiếp tế đầu tiên cập bến Jamestown vào tháng Giêng năm 1608 thấy chỉ còn 38 người sống sót, tức 66 lưu dân đã chết. Trong số sống sót, chỉ có 10 người còn đủ sức khỏe để lao động. Bệnh tật chủ yếu phát sinh từ việc bị muỗi độc chích và uống nước nhiễm mặn của con sông trong vùng, trước khi cái giếng đầu tiên được đào vào năm 1608. Chỉ sau hơn 4 tháng, khoảng một nửa số lưu dân đã chết ở vùng đất mới vì bệnh tật. Họa vô đơn chí: Chẳng bao lâu sau khi con thuyền tiếp tế đầu tiên đến, những người sống sót lại phải chịu một trận hỏa hoạn phá hủy hầu hết nhà cửa và cái công sự phòng thủ ở Jamestown.

Quan hệ với các bộ lạc bản địa

Những xung đột mà lưu dân từ châu Âu phải đối đầu trong quan hệ với các bộ lạc bản địa là điều thường xuyên xảy ra. Ở Jamestown cũng vậy. Ngay từ đầu, hai bên trao đổi hàng hóa với nhau và các bộ lạc bản địa có lúc bày tỏ sự thân thiện bằng việc mang đồ ăn đến cho người da trắng. Nhưng cũng có lúc người Da đỏ giết hại những lưu dân đi một mình ra ngoài khu phòng thủ của làng Jamestown. Một sự kiện trầm trọng hơn đã xảy ra vào ngày 21/05, một tuần sau khi lưu dân bắt đầu lập nghiệp tại đây: Khi thuyền trưởng Newport trở về sau chuyến thám sát khu vực mới cùng với một số lưu dân và thủy thủ, họ thấy khu định cư của mình đã bị tấn công bất ngờ và phải dùng súng thần công trên tàu để xua đuổi những kẻ tấn công. Sau hai năm đầu tiên, khi John Smith (được chọn làm người đứng đầu Jamestown vào tháng 9/1608) thay đổi cách đối xử với các bộ lạc bản địa thì quan hệ giữa hai bên trở nên tồi tệ. Chẳng hạn, khi thất bại trong việc thương lượng về lương thực với các bộ lạc thì Smith, bị bức bách bởi một đợt hạn hán dữ dội vào đầu năm 1609, đã dùng họng súng chĩa vào người bản địa để lấy những gì ông muốn. Đến lúc đó thủ lĩnh của các bộ lạc là Powhatan nhận ra rằng người Anh có ý định ở lại lâu dài và chiếm hữu đất đai của họ, khác với người Tây Ban Nha trước kia đã đến rồi đi.

Thủ lĩnh Powhatan cũng thất vọng là người Anh không đáp trả sự hiếu khách của ông cũng như không chịu lập hôn nhân với phụ nữ các bộ lạc. Trước đó trong một buổi lễ vào mùa thu năm 1608, người Anh buộc thủ lĩnh Powhatan đội lên đầu một vương miện để thừa nhận mình là thần dân của vua nước Anh nhưng ông từ chối. Những sự kiện đó làm cho quan hệ giữa hai bên trở nên căng thẳng. Do đó, sự kiện tiếp theo là các bộ lạc bản địa bắt đầu tân công người Anh, giết gia súc và đốt phá mùa màng của họ. Người Anh trả đũa bằng các cuộc tấn công và đốt phá làng mạc, mùa màng của các bộ lạc bản địa. Sự thù nghịch giữa hai bên cứ tiếp diễn cho đến khi thủ lĩnh Powhatan buộc phải thương lượng với người Anh khi đứa con gái cưng của mình là Pocahontas bị bắt cóc đem về Jamestown. Một thời gian sau, cô Pocahontas lại trở nên gần gũi với anh John Rolfe, một người Anh đi tiên phong trong việc trồng thuốc lá tại Virginia, và vào tháng tư năm 1614, hôn lễ giữa hai người được cử hành, một sự kiện quan trọng giúp hai phía thù nghịch có được mối quan hệ hòa bình kéo dài gần tám năm sau đó.

Nạn đói và ý định rời bỏ vĩnh viễn Jamestown

            Trong lịch sử làng Jamestown, mùa đông cuối năm 1609 và đầu 1610 được gọi là Thời kỳ chết đói (Starving time). Do dựa dẫm vào người bản địa trong thời gian dài qua việc trao đổi lương thực mà nay đã ngưng, người Anh thấy không còn bao nhiêu đồ ăn trong làng để cầm cự qua mùa đông năm đó. Tuy vậy, họ không dám ra khỏi làng để săn bắn hay tìm cách trao đổi lương thực vì sợ người bản địa giết chết. Quan hệ giữa hai bên lúc đó đã trở nên rất căng thẳng. Và hậu quả đau lòng là lưu dân tại Jamestown phải ăn thịt những con vật nuôi trong làng gồm ngựa, chó, mèo và rồi chuyển qua ăn cả chuột và nhai cả da giày. Trong cơn tuyêt vọng, có vài trường hợp ăn cả thịt người chết, như xác nhận của một nhà khảo cổ học. Trong số 500 lưu dân sống tại Jamestown vào mùa thu (kể cả những người đến sau trong chuyến tiếp tế đầu tiên vào tháng Giêng 1608 nói trên), chỉ còn lại chưa tới 100 người sống sót vào đầu mùa xuân năm 1610.

            Vào tháng Năm năm 1610, một nhóm lưu dân vốn trước đó bị đắm tàu tại Bermuda trên đường đi Jamestown bất ngờ cập bến trên hai chiếc thuyền. Những lưu dân này do Sir Thomas Gates lãnh đạo, và ông cùng nhóm người mới đến đã tưởng sẽ thấy một khu làng thịnh vượng tại Jamestown nhưng họ lại thấy những người sống sót chỉ còn da bọc xương. Thất vọng và không đem theo nhiều lương thực, họ quyết định rời bỏ vĩnh viễn Jamestown, Vào ngày 7 tháng sáu, tất cả lưu dân tại Jamestown leo lên bốn con tàu nhỏ lên đường trở về Anh Quốc. Không ngờ đang trên đường từ vịnh Chesapeake ra Đại Tây Dương, họ gặp một đoàn tàu ba chiếc đang tiến vào Jamestown, được chỉ huy bởi Sir Thomas West, được Công ty Virginia tại Luân Đôn cử làm thống đốc Jamestown, và ông ra lệnh họ phải quay trở lại. Thế là Jamestown tại Virginia không bị bỏ rơi vì hoạn nạn mà trở thành nơi định cư đầu tiên của người Anh trên lãnh thổ Hoa Kỳ và Viriginia là một trong 13 tiểu bang đầu tiên tuyên bố độc lập từ Anh Quốc.

Thầy Phan Ngọc Chiến

Phó Trưởng Khoa Ngoại ngữ - HVUH